Risicofactoren bij vrouwen

Mannen en vrouwen hebben vergelijkbare risicofactoren voor beroerte en andere chronische aandoeningen. Maar een beroerte wordt vaak veroorzaakt door een combinatie van factoren en er bestaan wel degelijk geslachtsspecifieke risicofactoren. Het is aangetoond dat het gebruik van orale anticonceptiemiddelen in combinatie met roken het risico op beroerte en hartaanval verhoogt, vergeleken met niet-rooksters die andere anticonceptiemiddelen gebruiken.6 In 2002 werd de Women’s Health Initiative-studie naar hormoonsubstitutietherapie (oestrogeen plus progestine) stopgezet wegens de incidentie van CVZ en het verhoogde risico op beroerte bij de vrouwen die aan de studie deelnamen. De huidige aanbeveling voor hormoontherapie is voor de laagste doeltreffende dosis en voor een korte periode. Als het gebruik ervan noodzakelijk is, moeten de voordelen en risico’s worden besproken met een arts.9

Het risico op beroerte stijgt vanaf 55 jaar, waarna het risico van een vrouw elk volgend decennium meer dan verdubbelt.17 Etnische afkomst is een risicofactor. Afro-Amerikaanse vrouwen lopen een hoger risico op beroerte en hartaanval dan blanke vrouwen. En in vergelijking met blanken, lopen Afro-Amerikaanse mannen en vrouwen een hoger risico op overlijden als gevolg van een beroerte.6 De risicofactoren nemen toe als er sprake is van een voorgeschiedenis van beroerte, vooral bij een verwant in de eerste graad, een persoonlijke voorgeschiedenis, een hartaanval of hartgerelateerde aandoeningen. Een persoon die een transient ischemic attack (TIA) - ook miniberoerte genoemd - heeft gehad, heeft een risico dat met een factor 10 verhoogd is, ongeacht het geslacht en de leeftijd.17 Hoge bloeddrukwaarden zijn verantwoordelijk voor 50% van de ischemische beroertes en kunnen het risico op hemorragische beroertes verhogen.6 Een hoge bloeddruk wordt beschouwd als één van de belangrijke risicofactoren voor hartaanvallen en de belangrijkste factor voor beroertes. Zwaarlijvige vrouwen lopen een hoog risico op bloeddrukproblemen en dus een verhoogd risico op beroertes.6 Beroertes komen twee keer zoveel voor bij diabetici met hypertensie dan bij personen met enkel hypertensie.18 Volwassenen met diabetes vertonen twee tot vier keer hogere overlijdenscijfers dan volwassenen zonder diabetes. Diabetici hebben vaak last van verhoogde bloeddrukwaarden, cholesterol, zwaarlijvigheid en overgewicht, waardoor ze een hoger risico lopen op cardiovasculaire aandoeningen9 en een zes keer hoger risico op beroerte dan personen zonder diabetes.19 De bloeddruk onder controle houden, kan het risico op beroertes doen afnemen met 30-40%.9

De resultaten van de Women’s Health Study wezen uit dat abnormale cholesterolwaarden het risico voor ischemische beroertes bij gezonde vrouwen verdubbelen. De resultaten waren afkomstig van één van de eerste studies die bevestigden dat er een verband was met het risico op beroertes bij vrouwen zonder voorafgaande cardiovasculaire aandoeningen. Bovendien leverde de studie data van klinische studies op, die aantoonden dat statines het risico op beroerte verlagen.20 Studies hebben uitgewezen dat de cholesterolwaarden bij een vrouw vaak hoger zijn dan die van mannen in de leeftijdscategorie 55+. Onderzoek heeft aangetoond dat lage HDL-cholesterolwaarden (de goede cholesterol) en hogere triglyceridewaarden bij vrouwen belangrijkere risicofactoren zijn voor beroerte en hartziekten dan bij mannen. Roken blijft één van de belangrijke oorzaken van CVZ bij vrouwen.7 Roken kan de kans op ischemische beroerten verdubbelen en de kans op een hemorragische beroerte is vier keer zo hoog bij rooksters.19 Roken kan de bloeddruk doen stijgen, de wanden van de bloedvaten beschadigen, het risico op bloedstolsels verhogen en de heilzame HDL-cholesterol verlagen - allemaal ernstige risicofactoren voor mogelijke beroertes. Gegevens van de The Nurses’ Health Study wezen uit dat vrouwen die stopten met roken, hun risico op beroertes verlaagden met 25% binnen een periode van één tot twee jaar. Na vijf jaar of meer was het risico vergelijkbaar met dat van iemand die nooit rookte.9

Volgens de American Heart Association verhoogt een vrouw met meer risicofactoren de kans op het krijgen van een beroerte of hartaanval. Veel van de identificeerbare risicofactoren (Tabel 1) kunnen niet gewijzigd worden, zoals: familiale voorgeschiedenis, ras, stijgende leeftijd en geslacht. Maar er bestaan ook veel wijzigbare factoren, zoals een hoge cholesterol, hoge bloeddruk, diabetes, obesitas, (Figuur 4), gebrek aan lichaamsbeweging en roken, die wel kunnen worden behandeld of gecontroleerd met medicatie en een aanpassing van de levensstijl.7

Tabel 1. Risicofactoren voor beroerte bij vrouwen.

Niet-wijzigbare risicofactorenWijzigbare risicofactoren
  • Gevorderde leeftijd
  • Geslacht
  • Familiale voorgeschiedenis van beroerte
  • Persoonlijke voorgeschiedenis van beroerte
  • Etnische afkomst/ras
  • Hypertensie (hoge bloeddruk)
  • Hartziekte
  • Roken, vooral in combinatie met orale anticonceptiemiddelen
  • Diabetes
  • Ongezonde voeding
  • Geen of beperkte fysieke activiteit
  • Obesitas en overgewicht
  • Overmatig alcoholgebruik
  • Hoge totale cholesterolwaarden
  • Hoge triglyceridewaarden
Figuur 4. Obesitas en beroerte bij vrouwen.
  • Volgens de Women’s Health Study liepen obese vrouwen (met een BMI van meer dan 30) 50% meer kans op een beroerte dan vrouwen met een gezonde BMI van maximum 25.9
  • Volgens de Nurses’ Health Study was overgewicht niet het enige probleem. Bijkomen en dan vooral ter hoogte van de taille, had ernstige gevolgen. Volwassen vrouwen die 22 tot 24 pond (10-11 kg) bijkwamen, liepen 70% meer kans op een ischemische beroerte dan vrouwen die op gewicht bleven.9
  • Oudere vrouwen zijn nu zwaarder dan een decennium geleden en volgens de WGO zal het aantal mensen met overgewicht stijgen tot 1,5 miljard tegen 2015.17
  • De American Stroke Association adviseert om voedingsmiddelen te mijden die rijk zijn aan transvetten en verzadigde vetten, en om de zoutconsumptie te beperken om zo het risico op beroerte verder te verlagen.17

Na een beroerte kan de kans op een volgende beroerte verlaagd worden door de nodige medicatie, een aanpassing van de voeding en de implementatie van gezonde gewoonten. Het risico op een beroerte verlagen, begint met een gezonde levensstijl, regelmatige medische onderzoeken om risicovolle condities op te sporen en het nemen van maatregelen om eventuele risicofactoren te controleren.

Volgens de Women’s Health Study bewees de monitoring van 38.000 deelneemsters gedurende 10 jaar dat risicofactoren echt belangrijk zijn. De studie wees uit dat vrouwen met de meeste gezonde gewoonten, BMI-scores van minder dan 22, die nooit gerookt hadden, een dieet volgden met veel vezels, omega 3-vetzuren en foliumzuur en weinig transvetten, verzadigde vetten en geraffineerde koolhydraten, wekelijks slrechts vier tot 10 alcoholische dranken nuttigden en minstens vier keer per week aan sport deden, 71% minder kans hadden op een ischemische beroerte.9